۲۵
خرداد

ضوابط راه پله و نرده پله

آنچه در این مطلب می خوانیم:

ضوابط و تعریف مربوط به:

  • ارتفاع پله
  • کف پله
  • عرض پله
  • محل پله
  • چشم پله
  • تعداد پله
  • پاگرد
  • نرده پله
  • طاق پله
  • محاسبه و خط کردن پله

در اینجا به اصول و ضوابطی که از طرف سازمان نظام مهندسی در رابطه با راه پله و اجزای آن تعریف و تدوین شده است نگاهی می اندازیم و با دیدی جامع و آگاه برای سفارش این سازه قدم برداریم. دانستن این اطلاعات به شما کمک می کند تا در هنگام طراحی معماری ساختمان توجه ویژه و وسواس گونه ای نسبت به جانمایی این سازه در میان سایر فضاهای ساختمان داشته باشید.

در ابتدای این بحث به توضیح اجزای پله و ضوابط آن می پردازیم و در ادامه بصورت جزئی تر بندهای ذکر شده در مباحث نظام مهندسی مرتبط با پله را به اطلاع می رسانیم.

ارتفاع پله:

به طور کلی هر قدر ارتفاع پله زیادتر باشد تعداد پله موردنیاز برای عبور از طبقه ای به طبقه دیگر کمتر بوده و در نتیجه قفسه پله یا فضای لازم برای ایجاد پله کمتر است ولی ارتفاع پله کاملا بستگی به محل استفاده و اشخاص استفاده کننده از آن را دارد مثلا ارتفاع پله برای طبقات مسکونی در حدود 16 الی 20 سانتی متر در نظر گرفته می شود زیرا 80 درصد استفاده کنندگان آن در سنینی هستند که به راحتی می توانند از پله ها پایین و بالا بروند (اشخاص مسن تر و کودکان خردسال بیش تر وقت خود را در منزل می گذرانند).

همچنین ارتفاع پله موتورخانه و یا انبار را در حدود 20 الی 25 حتی 50 سانتی متر در نظر می گیرند زیرا 99 درصد استفاده کنندگان این قسمت از ساختمان را اشخاص جوان تشکیل می دهند.

ارتفاع پله مکانهای عمومی مانند ایستگاه راه آهن و یا بیمارستان ها و یا ادارات عمومی را در حدود 15 الی 17 سانتی متر در نظر می گیرند زیرا از این نوع پله ها اجبارا افراد در هر سنی استفاده خواهند نمود.

کف پله:

کف پله تابع  دو عامل است:

1- طول کف پا

2- طول قدم

1: طول کف پای یک آدم معمولی در حدود 30 سانتی متر است در این صورت برای اینکه عبور و مرور از روی پله آسان باشد کف پله باید در حدود 30 سانتی متر باشد که با توجه به 2 سانتی متر دماغه پله جمعا در حدود 32 سانتی متر خواهد شد.

2: با توجه به اینکه طول قدم یک آدم معمولی در حدود 63 الی 65 سانتی متر می باشد برای اینکه بتوان پله ها را پشت سر هم و بدون توقف و به راحتی و با قدم معمولی طی نمود می بایست مجموع دو برابر ارتفاع بعلاوه کف پله، عددی بین 63 الی 65 سانتی متر باشد:

65 الی 63 = 2h + b

h= ارتفاع پله

b = کف پله

اگر تعداد پله هایی که پشت سر هم قرار دارند در حدود 8 الی 12 پله باشد (مانند پله هایی که دو طبقه یک ساختمان را در هر گردش بهم مربوط می نماید) کف پله نمی تواند از 32 الی 33 بیشتر باشد. زیرا اگر کف پله از این مقدار پهن تر باشد استفاده کننده از آن در موقع بالا رفتن ناخود آگاه هر قدم خود را روی پله بعدی قدری عقب تر گذاشته و روی پله هشتم یا نهم پنجه پای او روی لبه پله قرار گرفته و ممکن است تعادل خود را از دست داده و به جلو خم شود ولی در مورد پله های جلوی ساختمان که معمولا تعداد آن حدود 3 یا 4 پله می باشد می توان از کف پله پهن تر نیز استفاده نمود.

عرض پله:
عرض پله  به نسبت شدت عبور و مرور متفاوت می باشد بدیهی است پله های خروجی یک سینما که در ظرفیت چند دقیقه می باید جمعیتی در حدود 1000 نفر را تخلیه نماید یا پله های خروجی ایستگاه راه آهن نمی تواند با پله های یک ساختمان دو طبقه دارای عرض مساوی باشند.
عرض پله ساختمان های عمومی و بزرگ مانند سینماها و تئاترها که از آنها برای عبور یک طرفه استفاده می شود (فقط مردم خارج می شوند) برای هر 120 نفر جمعیت یک متر عرض در نظر گرفته می شود که این عرض برای تخلیه جمعیت در حدود 10 دقیقه کافی می باشد.
حداقل عرض پله ساختمان هایی که زیاد بزرگ نبوده و از روی آن عبور و مرور دو طرفه انجام می شود در حدود 100 سانتیمتر در نظر گرفته می شود زیرا بطوریکه می دانیم عرض شانه یک نفر مرد در حدود 60 سانتی متر است (عرض شانه خانم ها کمتر می باشد) و با توجه به اینکه اگر دو نفر بخواهند از نزدیک یکدیگر عبور نمایند ناخودآگاه قدری شانه خود را به سمت مقابل کج می نمایند عرض 100 سانتی متر برای عبور دو نفر از کنار یکدیگر کافی می باشد ولی برای آپارتمان های چند طبقه که شدت رفت و آمد زیادتر است عرض پله را در حدود 120 سانتی متر و یا بیشتر در نظر می گیرند. در مورد پله های کم رفت و آمد مانند پله هایی که به بام ختم می شود و از آنها فقط برای برف روبی و یا سرکشی به بام استفاده می شود عرض 55 الی 60 سانتیمتر کافی می باشد.

محل پله

پله باید در محلی باشد که از هر نقطه ساختمان بخوبی قابل رویت بوده و شخص تاره وارد بتواند راه خود را به راحتی پیدا کند.این موضوع مخصوصا در ساختمان های بزرگ و عمومی دارای اهمیت میباشد.حداکثر فاصله پله از دورترین نقطه ساختمان نباید بیش از 25 متر باشد زیرا در موقع بروز حریق این فاصله حداکثر مسافتی است که یک نفر میتواند طی نموده و خود را به پله برساند در این صورت چنانچه عرض ساختمانی بیش از 50 متر باشد ناچارا باید دو سری پله در ساختمان ایجاد گردد در هر حال فاصله دو پله از همدیگر نباید از 55 الی60 متر تجاوز نماید بهتر است پله تقریبا در وسط ساختمان ایجاد شود.بطوریکه فاصله نقاط مختلف ساختمان از پله حداکثر از نصف عرض ساختمان تجاوز نکند.

چشم پله یا چاه پله

در پله هایی که با دو گردش و یک پاگرد اجرا میشود گردش های پله باید با فاصله ای حداقل در حدود 10 سانتیمتر از یکدیگر واقع شوند این فاصله که به آن چشم پله یا چاه پله گفته میشود اجرا نرده پله را آسانتر میسازد البته اگر فضای پله دارای عرض کافی نباشد میتوان از این فاصله صرف نظر نمود در این صورت نرده در پاگرد تا آخرین پله ادامه پیدا نمیکند و از این پله ماقبل آخر تغییر جهت میدهد.

تعداد پله

در پله هایی که به تعداد زیادی پله پشت سر هم قرار گرفته اند.برای آنکه در موقع استفاده از پله مخصوصا در موقع پایین آمدن در استفاده کننده ایجاد وحشت نکند تعداد پله باید محدود باشد بدین لحاظ حداکثر پله هایی که پشت سرهم قرار میگیرد نباید از 10 الی 12 پله بیشتر باشد و بعد از هر 10 الی 12 پله یک سطح مستقیم بنام پاگرد در نظر گرفته شود.

پاگرد

عرض پاگرد در پله های یو شکل خود بخود به اندازه دو برابر عرض پله میشود و طول آن حداقل باید به اندازه عرض یک پله باشد در این صورت در پله های یو شکل پاگرد مستطیلی است به ابعاد تقریبی 2*1 و در مورد پله های مستقیم عرض پاگرد به اندازه عرض پله و طول آن مساوی ++ قدم کامل میباشد(طول هر قدم در حدود 63 سانتیمتر است) و حداقل باید به اندازه عرض پله باشد که در این صورت اگر پهنای پله یک متر باشد ابعاد پاگرد 1.2*1 خواهد بود در مورد پله های سه گردش نیز پاگرد باید مربعی به ابعاد عرض پله تشکیل دهد.

نرده پله

برای ایجاد ایمنی در کنار پرده به سمت پرتگاه حتما باید نرده گذاشته شود در مورد پله هایی که از دو طرف باز میباشد باید هر دو طرف نرده داشته باشد.نرده با مصالح مختلف از قبیل چوب فلز,سنگ و یا مصالح بنائی ساخته میشود در هر حال نرده باید محکم و به اندازه کافی بلند باشد تا در استفاده کننده از پله ایجاد ایمنی بنماید. ارتفاع نرده در حدود 75 الی 80 سانتیمتر پیشنهاد میگردد.

طاق پله

سقف پله بالایی باید با پله پائینی آنچنان فاصله داشته باشد که یک نفر آدم با قد معمولی بدون احساس ترس از آن استفاده نماید حداقل ارتفاع در حدود 195 سانتیمتر پیشنهاد میگردد از آن کمتر تا ارتفاع 180 سانتیمتر ممکن است سرگیر نباشد ولی چشم ترس است.

 

 

محاسبه و خط کردن پله

برای محاسبه پله ابتدا باید فاصله کف طبقه پایین تا روی کف طبقه بالا را دقیقا تعیین نمود.مثلا فاصله کف طبقه پائین تا زیر سقف 280 سانتیمتر و کلفتی سقف را هم 30 سانتیمتر به آن اضافه میکنیم که جمعا 310 سانتیمتر میشود حال برای محاسبه مقدماتی بر حسب نوع استفاده پله ارتفاعی دلخواه برای پله در نظر میگیریم مثلا 17 سانتیمتر از تقسیم 310 بر 17 تعداد پله بدست می آید که 18 عدد میباشد و معلوم میشود که ارتفاع پله را باید در حدود 17.2 کف پله میخواهد و اگر فرض کنیم این پله یو شکل باشد و 9 عدد کف پله در گردش اول و 9 در گردش دوم لازم داریم و اگر کف پله را 30 سانتیمتر فرض کنیم جمعا فضائی بطول تقریبی 240 سانتیمتر برای 9 عدد پله که 8 عدد کف پله میشود لازم داریم و با توجه به دو عدد پاگرد در ابتدا و انتهای پله اگر طول هرکدام را 1.20 در نظر بگیریم جمعا فضائی بطول 4.80 و عرض 2.5 متر برای ایجاد پله مورد نیاز است (10 سانتیمتر برای چشم پله و 120 سانتیمتر برای گردش اول و 120 سانتیمتر برای گردش دوم)

برای خط کردن پله بعد از تعیین ارتفاع و کف پله معمولا با تراز و متر پله را خط میکنند برای اینکار ابتدا حدود عبور پله را که زاویه ای 30 الی 35 درجه با افق تشکیل میدهد روی دیوار مجاور آن با گچ سفید میکنند آنگاه محل اولین پله را تعیین کرده و بوسیله قسمت شاقولی تراز خط عمودی رسم مینمایند آنگاه به اندازه ارتفاع روی این خط با متر جدا کرده و بوسیله قسمت افقی تراز خطی به این نقطه ادامه داده تا به پاگرد برسند.باید توجه داشت که معمولا پهنای پاگرد مقدار تعیین شده قبلی به اضافه یک کف پله میباشد.

منبع: کتاب اجزای ساختمان و ساختمان / سیاوش کباری / بخش 7.

نویسنده: مهشاد کیانی.