۰۵
تیر

پله پیچ

آنچه در این مطلب می خوانید:

  • تعریف پله پیچ
  • اجزا و عناصر پله پیچ
  • روند طراحی و ترسیم پله پیچ
  • ارتفاع و پاخور استاندارد کف پله ها در پله پیچ
  • استاندارد نرده پله پیچ
  • فرم پاگرد در پله پیچ
  • محاسبه سرگیری پله پیچ

پله حول لوله یا پله مارپیچ یا پله پیچ به پله ای اتلاق می شود که کف پله های آن حول یک لوله می چرخد و کاربر برای صعود از این پله بر روی محیط (شعاع بیرونی دایره) پله حرکت می کند.

  • اجزا و عناصر پله پیچ:

(1): نرده سکو

(2): نرده اختیاری بالکن

(3): سکو

(4): نرده

(5): نرده زیرین (در برخی مدل های انتخابی)

(6): ارتفاع

(7): ستون نرده

(8): میله میانی نرده

(9): خیز پله

(10): خاتمه/ سطح زیرین پله

(11): سطح پله

(12): فریم پله

(13): قطر دایره

(14): میله سرپوش بالایی

(15): پایه نرده (تیر میان پله پیچ)

(16): انتهای صفحه به ابعاد 2.54 × 0.5 سانتی متر (“1 × “3.16 اینچ)

(17): صفحه اتصال به ابعاد 1 × 30 × 30 سانتی متر (“1.2 × “12 × “12 اینچ)

(18): لوله مرکزی به قطر 9 سانتی متر (“1.2 3 اینچ)

  • روند طراحی و ترسیم پله پیچ:

همانطور که در اصول و ضوابط راه پله و نرده پله اشاره شده است؛  کف پله ها حول لوله ای به قطر 10 الی 15 سانتیمتر می چرخد. ابتدا دایره محیطی پله پیچ را به تقسیمات مساوی که برابر با هر کف پله می باشد تقسیم نموده آنگاه از مرکز دایره به این نقاط مشخص شده وصل می کنیم. این روش ترسیم در نرم افزار اتوکد با اجرای دستور Array صورت می گیرد.

حداقل تعداد پله در هر گردش 360 درجه ای نباید از 7 یا 8 پله کمتر باشد. در غیر این صورت پله ها سرگیر می شود.

  • حداقل و حداکثر ابعاد کف پله:

 

طبق استانداردهای جهانی حداقل عرض کف پله در پله حول لوله حدود 66 سانتی متر (26 اینچ) می باشد. این عرض برای گذر یک نفر از پلکان مناسب است. همانطور که می دانید عرض شانه های یک شخص در حدود 60 سانتی متر می باشد.

حداقل پاخور کف پله های مثلثی شکل، در فاصله 30 سانتی متری (12 اینچ) از لوله مرکزی برابر 19 سانتی متر ( 1.2 7 اینچ) می باشد.

 

از آنجایی که طول کف پای یک آدم معمولی حدود 30 سانتی متر می باشد. این پاخور بیش از نیمی از کف پا را پوشش می دهد. با توجه به اینکه بالا رفتن از سمت داخلی پله امکان پذیرتر از پایین آمدن از آن است، بنابراین با رعایت این ابعاد در هنگام صعود، استفاده از بخش داخلی پله پیچ بلامانع می باشد.

در فاصله 42 سانتی متری (1.2 16 اینچ) از حداکثر بخش کف پله، پاخور مفید در قسمت بیرونی باید در حدود 38 سانتی متر (15 اینچ) باشد. پاخور قسمت داخلی در این بازه همانطور که قبلا ذکر شده بود 19 سانتی متر (1.2 7 اینچ) است.

ارتفاع پله پیچ و هر کف پله:

هر خیز پا (ارتفاع پله) نباید بیشتر از 24 سانتی متر (1.2 9 اینچ) ارتفاع داشته باشد.

همچنین حداقل ارتفاع سرگیری باید 198 سانتی متر (6 فوت و 6 اینچ) باشد. این ارتفاع از سطح تمام شده اولین کف پله تا سطح نهایی آخرین کف پله بروی پلکان درنظر گرفته می شود.

 

  • نرده پله پیچ:

راه پله باید بر روی پاخور پهن مجهز به محافظ (نرده) باشد.

ارتفاع این محافظ (نرده) نباید از حدود 86 سانتی متر (34 اینچ) کمتر و از 96 سانتی متر (38 اینچ) بیشتر باشد. این ارتفاع از روی دست انداز تا روی کف پله محاسبه می شود.

نرده های پله باید حدود 10 سانتی متر (4 اینچ) فاصله داشته باشد. در این صورت جسم از بین آن نمی تواند عبور کند. البته در کد IRC (International Residential Code) این فضا تا 11 سانتی متر (3.8 4 اینچ) مجاز اعلام شده است.

نوع نرده با مقطع دایره ای شکل؛ باید دارای قطر حداقلی 3 سانتی متر (1.4 1 اینچ) و حداکثر 5 سانتی متر (2 اینچ) باشد.

اگر مقطع نرده دایره ای نیست باید ابعاد محیطی آن بیش از 16 سانتی متر (1.4 6 اینچ) باشد.

  • اشکال مختلف پاگرد در پله پیچ:

در هر نوع از پله منحنی، پله پیچ و پله مستقیم گاهی لازم است واسطه ای برای اتصال کف پله آخر به کف طبقه بعدی داشته باشیم. آن واسطه پاگرد می باشد که به شکل های مختلف و متناسب با طرح پله اجرا می شود.

در تصویر «بالا سمت چپ»:

جهت پله از پایین به سمت بالا در جهت خلاف عقربه های ساعت (پادساعتگرد) می باشد. فضای محصور حول پله پیچ به شکل مربع و به ابعاد A و B می باشد. پله پس از گردش به پاگردی به شکل مربع منتهی می شود که از دو ضلع A و B به کف طبقه دسترسی دارد.

در تصویر «بالا سمت راست»:

فضای قرارگیری پله پیچ به صورت نیم گرد می باشد که پله گرد درون آن قرار گرفته است. بنابراین می توان پاگرد را به شکل ربع دایره درون این فضا قرار داد. در این حالت نیز مانند نمونه قبل دسترسی از دو جبهه A و B امکان پذیر است.

در هر دو تصویر بالا به دلیل خروج پله در یکی از گوشه های فضای پله (Void) امکان دسترسی از دو جهت به پاگرد فراهم می باشد. اما در تصاویر پایین خروج پاگرد در قسمت میانی و انتهایی کف طبقه می باشد. بنابراین از پاگرد به کف طبقه فقط یک دسترسی وجود دارد.

همانطور که در تصویر پایین مشاهده می کنید ابعاد و شکل پاگرد تابع ابعاد پله می باشد.

منظور از تابعیت شکل پاگرد از پله چیست؟

باید بدانیم نحوه اتصال پله به کف بالا چگونه است. در این حالت مشخص می شود که پاگرد می تواند چند خروجی داشته باشد. همچنین باید بررسی شود که چه مساحتی می تواند پاگرد در نظر گرفته شود بدون اینکه هنگام پایین رفتن سرگیر شود. بنابراین لازم است مبحث سرگیری را باری دیگر در هنگام چرخش پله گرد بر روی خودش بررسی کنیم.

  • محاسبه و بررسی سرگیری در پله پیچ:

بررسی سرگیری پله پیچ تقریبا مشابه سرگیری در پله منحنی و یا پله مستقیم که تعدادی از کف پله ها از محدوده جانمایی پله (Void) خارج می شوند.

در ضوابط تعیین شده توسط کمیسیون های مربوطه، ارتفاع سرگیری؛ کوتاه ترین فاصله عمودی آزاد بالای خط شیب پله تعریف شده است.

در پله دکوراتیو می بایست دو سرگیری را کنترل نمود: سرگیری کف پله ها نسبت به خودشان و دوم سرگیری پاگرد.

  • سرگیری کف پله ها:

اگر پله بیشتر از 360 درجه گردش داشته باشد باید بررسی شود که هنگام قرار گرفتن زیر کف پله موازی در دور دوم، سر با نوار محیطی پله و کف پله برخورد نداشته باشد.

ارتفاع ورق محیطی در این پله بسته به ارتفاع سازه پله و در طی طراحی نقشه ساخت آن بدست می آید اما اگر حداکثر این ارتفاع را تقریبا 40 سانتی متر در نظر بگیریم و با توجه به اینکه کف پله در وسط این ارتفاع جایگذاری می شود پس 20 سانتی متر از آن در محاسبه سرگیری دخیل است.

به طور مثال در تصویر مقابل در یک گردش کامل دایره 12 کف پله درنظر گرفته شده است. اگر ارتفاع هر پله 21 سانتی متر باشد ارتفاع از روی پله اول تا روی پله آخر 252 سانتی متر است :                     252= 21 × 12

ارتفاع تقریبی ورق =  40 سانتی متر

بنابر این:                    سانتی متر      232 = 20 – 252

بنا بر محاسبات صورت گرفته ارتفاع 232 بدست آمده سرگیر نمی باشد. زیرا همانطور که گفته شد حداقل ارتفاع سرگیری 198 سانتی متر است.

البته اجرای کف پله های مدل پله پیچ متفاوت است. در برخی مدل ها به دلیل عدم وجود این ورق محیطی (کف پله های کنسول شده) محاسبه سرگیری از روی کف پله ها صورت می گیرد. مانند تصویر مقابل که کف پله ها بدون ورق محیطی به واسطه میله های عمودی نرده به هم متصل شده اند.

در تصاویر زیر انواع اجرای پله پیچ نمایش داده می شود.

سرگیری پاگرد در پله پیچ:

همانطور که قبلا گفته شد حداکثر ارتفاع پله 24 می باشد. بنابراین برای داشتن ارتفاع 21 الی 23 سانتی متر حداقل ارتفاع کف تا کف طبقه اگر 305 سانتی متر باشد با داشتن 1+12 پله به ارتفاع های مقرر شده 21 و 23 دست می یابیم.

مطابق تصویر بالا:

  • ارتفاع طبقه 294 الی 329 سانتی متر با داشتن 1+13 پله،
  • ارتفاع 315 الی 352 سانتی متر با 2+13 پله
  • ارتفاع طبقه 336 تا 376 سانتی متر نیز با داشتن 3+ 13 پله

به ارتفاع پله 21 الی 23 سانتی متر می رسد. بنابراین این پله های تکرار شده در زاویه 360 درجه باید همانطور که گفته شد از نظر سرگیری مورد بررسی قرار گیرد.

سرگیری را در تصویر بالا بررسی می کنیم:

در این نمونه پاگرد به عنوان یک پله محاسبه می شود زیرا آن نیز به اندازه یک ارتفاع پله از کف تمام شده پایین تر قرار گرفته است.

پله 16 ام که همان پاگرد می باشد را در شمارش در نظر نمیگیریم. اگر از بالا به سمت پایین حرکت کنیم، از پله 15 ام تا پله 5 ام که قبل از پاگرد می باشد 11 پله پایین آمده ایم. در نظر بگیرید اگر ارتفاع کف تا کف 336 سانتی متر باشد و مجموع پله ها 17 عدد باشد بنابر این ارتفاع هر پله 19.76 سانتی متر می باشد:

Cm  19.76 = 17 ÷ 336

بنابراین ارتفاع از روی پله 15 ام تا روی پله 5ام 217.4 سانتی متر می باشد:

Cm  217.4 = 19.76 × 11

اگر کف پله به شکل پروفیل 4 سانتی متری اجرا شده باشد با احتساب 3 سانتی متر ضخامت کفسازی روی پاگرد مجموعا اگر 7 سانتی متر از این ارتفاع بدست آمده کسر گردد ارتفاع نهایی سرگیری بدست می آید:

Cm  210.4 = 7 – 217.4

بنابر نتایج بدست آمده این ارتفاع سرگیر نمی باشد.

اگر بخش پیشانی پاگرد از جنس ورق باشد باید ارتفاع ورق را از ارتفاع کف تا کف پله ها کم کنیم. همانطور که قبلا گفته شد ارتفاع ورق بر اساس انجام محاسبات نقشه ساخت بدست می آید. در نظر بگیرید ارتفاع احتمالی ورق 40 سانتی متر می باشد. بنابراین:

Cm  177.4 = 40 – 217.4

ارتفاع بدست آمده سرگیر می باشد. پس همانطور که دیدیم نحوه اجرای پاگرد نیز در سرگیر بودن موثر واقع می شود.

متن ارائه شده به سوالات زیر پاسخ داده است:

  • پله پیچ چه نوع پله است؟
  • پله پیچ از چه اجزایی تشکیل شده است؟
  • نحوه ترسیم و طراحی پله پیچ (پله مارپیچ) چگونه است؟
  • استانداردهای پله پیچ (پله گرد) کدام است؟
  • نرده استاندارد برای پله پیچ چه نرده ای است؟
  • نحوه ترسیم پاگرد در پله پیچ به چه شکلی است؟
  • چگونه سرگیری را در پله پیچ (پله حول لوله) محاسبه کنیم؟

نویسنده: مهشاد کیانی.